Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych: ile można dostać i jak złożyć wniosek

Autor: Karolina Golachowska, radca prawny

Od 6 września 2023 r. pacjenci poszkodowani w szpitalach mają drogę, która omija wieloletni proces: świadczenie kompensacyjne z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, przyznawane przez Rzecznika Praw Pacjenta. Postępowanie trwa miesiące, nie lata, nie wymaga wykazywania winy konkretnego lekarza i nie wiąże się z kosztami procesu. Ma jednak granice: kwotowe, czasowe i przedmiotowe, o których trzeba wiedzieć, zanim złoży się wniosek. Poniżej zebrałam najważniejsze zasady w takiej kolejności, w jakiej pytają o nie pacjenci.

Czym jest zdarzenie medyczne w rozumieniu przepisów o Funduszu

Świadczenie przysługuje, jeżeli w trakcie udzielania w szpitalu świadczeń finansowanych ze środków publicznych (NFZ) albo w ich efekcie, a także wskutek zaniechania doszło do: zakażenia biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta, i z wysokim prawdopodobieństwem można było tego uniknąć, gdyby świadczenie udzielono zgodnie z aktualną wiedzą medyczną lub zastosowano inną dostępną metodę diagnostyczną albo leczniczą.

Kluczowe są trzy elementy: szpital (postępowanie nie obejmuje przychodni, gabinetów ani komercyjnych klinik), finansowanie przez NFZ (leczenie prywatne jest poza Funduszem) oraz termin — rok od dnia, w którym pacjent dowiedział się o zakażeniu, uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta, ale nie później niż 3 lata od zdarzenia. Nie trzeba wskazywać winnej osoby: wystarczy, że skutku można było uniknąć, gdyby postąpiono zgodnie z aktualną wiedzą medyczną lub zastosowano inną metodę diagnostyczną lub leczniczą. To istotna różnica wobec procesu sądowego, w którym pacjent musi udowodnić zaniedbanie i jego związek ze szkodą.

Kto może złożyć wniosek

Wniosek składa poszkodowany pacjent. Jeżeli pacjent zmarł, prawo do świadczenia mają jego osoby bliskie: krewni pierwszego stopnia (rodzice i dzieci), małżonek niepozostający w separacji, osoba przysposobiona lub przysposabiająca oraz osoba pozostająca z pacjentem we wspólnym pożyciu. Każda z osób bliskich składa własny wniosek i otrzymuje własne świadczenie. Wniosek można złożyć przez pełnomocnika (radcę prawnego lub adwokata), który prowadzi całe postępowanie w imieniu wnioskodawcy.

Ile można dostać

Wysokość świadczenia mieści się w widełkach ustawowych, corocznie waloryzowanych. Według stanu na dziś:

  • pacjent – od 2 393 zł do 239 131 zł,
  • każda osoba bliska zmarłego pacjenta – od 23 914 zł do 119 566 zł.

Konkretną kwotę ustala Rzecznik według zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Znaczenie mają m.in.: rodzaj i trwałość uszczerbku na zdrowiu, uciążliwość leczenia następstw, konieczność opieki innych osób, pogorszenie jakości życia, a przy śmierci pacjenta — wiek zmarłego i relacja z osobą bliską. Kwoty z górnej części widełek dotyczą najcięższych następstw: trwałej niepełnosprawności, ciężkiego uszkodzenia narządów, utraty samodzielności.

Warto to zestawić z procesem sądowym: sąd nie jest związany granicą kwotową i w sprawach o najcięższych skutkach (np. błędy okołoporodowe z trwałym uszkodzeniem mózgu dziecka) zasądza zadośćuczynienia i renty znacznie przekraczające limit Funduszu. W sprawach o umiarkowanych skutkach limit Funduszu często odpowiada temu, co realnie można uzyskać w sądzie, ale o kilka lat szybciej. Dlatego przed wnioskiem porównuję obie drogi w konkretnej sprawie.

Terminy: rok od dowiedzenia się, nie później niż 3 lata od zdarzenia

Wniosek składa się w ciągu roku od dnia, w którym wnioskodawca dowiedział się o zakażeniu, uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta – nie później jednak niż w ciągu 3 lat od zdarzenia. Termin roczny biegnie od realnej wiedzy o skutku (np. od wyników badań), a nie zawsze od dnia pobytu w szpitalu. Ponieważ Rzecznik może ten moment oceniać inaczej niż pacjent, daty warto zweryfikować już na samym początku.

Jak złożyć wniosek – krok po kroku

  • Zgromadzenie dokumentacji. Karta informacyjna, historia choroby, wyniki badań, protokoły zabiegów, karta zleceń z leczenia, w którym doszło do zdarzenia, oraz z leczenia następstw. Pacjent ma ustawowe prawo do dokumentacji; pierwsza kopia jest bezpłatna. Po śmierci pacjenta prawo to przysługuje osobom bliskim.
  • Ocena, czy sprawa kwalifikuje się do wypłaty świadczenia z Funduszu – przede wszystkim należy wziąć pod uwagę: czy zdarzenie dotyczyło świadczeń udzielanych w szpitalu i czy były to świadczenia w ramach NFZ, kiedy miało miejsce zdarzenie, kiedy pacjent dowiedział się o szkodzie lub śmierci pacjenta, czy istnieją podstawy by sądzić, że szkody można było uniknąć.
  • Przygotowanie wniosku o wypłatę świadczenia kompensacyjnego na dedykowanym formularzu.
  • Opłata – stała, aktualnie 361 zł (waloryzowana co rok), wpłacana na rachunek Funduszu; w razie przyznania świadczenia podlega zwrotowi; potwierdzenie uiszczenia opłaty należy dołączyć do wniosku.
  • Złożenie wniosku do Biura Rzecznika Praw Pacjenta – pocztą tradycyjną lub elektronicznie (za pomocą ePUAP lub na adres do doręczeń elektronicznych do Biura Rzecznika Praw Pacjenta). Termin 3 miesięcy na decyzję biegnie od wniosku kompletnego i opłaconego; braki formalne ten termin wstrzymują.
  • Opinia Zespołu do spraw Świadczeń z Funduszu – co do zasady w ciągu 2 miesięcy.
  • Decyzja Rzecznika – przyznanie świadczenia w określonej kwocie albo odmowa. Od decyzji przysługuje odwołanie (14 dni, opłata 241 zł, Komisja Odwoławcza), a następnie skarga do sądu administracyjnego.
  • Przyjęcie albo odrzucenie świadczenia – w ciągu 30 dni od dnia, gdy decyzja, w której przyznano świadczenie kompensacyjne i ustalono jego wysokość, stała się prawomocna. Przyjęcie oznacza zrzeczenie się wszelkich roszczeń o odszkodowanie, rentę, zadośćuczynienie pieniężne mogących wynikać ze zdarzenia w zakresie szkód, które ujawniły się do dnia złożenia wniosku. Można świadczenia nie przyjąć i skierować sprawę do sądu.

Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnika

Wniosek można złożyć samodzielnie, ale są sytuacje, w których warto skorzystać z pomocy prawnika, m.in. gdy nie jest jasne, czy sprawa kwalifikuje się do Funduszu i czy nie lepsza będzie droga postępowania sądowego lub gdy proces leczenia był skomplikowany, dokumentacja medyczna jest obszerna i nie wiesz co powinieneś uwzględnić we wniosku. Pomagam pacjentom i ich rodzinom na każdym z tych etapów – od oceny sprawy, przez przygotowanie wniosku, po odwołanie od decyzji. Postępowanie jest pisemne, więc prowadzę je dla klientów z całej Polski.

Podsumowanie

  • Fundusz obejmuje co do zasady zdarzenia od 6 września 2023 roku, które zaistniały w szpitalu w trakcie udzielania świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ.
  • Pacjent może otrzymać do ok. 239 tys. zł, każda osoba bliska zmarłego – do ok. 119 tys. zł.
  • Termin: rok od dowiedzenia się o zakażeniu, uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta, maksymalnie 3 lata od zdarzenia; opłata stała, zwracana w przypadku przyznania świadczenia kompensacyjnego.
  • Decyzja w kilka miesięcy; przyjęcie świadczenia zamyka drogę sądową co do znanych szkód, odmowa jej nie zamyka.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie. Stan prawny: październik 2026 r. Zobacz też: Ograniczenie odpowiedzialności.

← Wszystkie artykuły w Bazie wiedzy