Autor: Karolina Golachowska, radca prawny
Termin przedawnienia to niezwykle istotna kwestia, którą weryfikuję na samym początku, gdy zgłasza się do mnie poszkodowany pacjent. Niestety zdarza się, że pacjenci liczą ten termin od niewłaściwej daty albo błędnie zakładają, że termin już na pewno upłynął.
Roszczenia o odszkodowanie, zadośćuczynienie i rentę z tytułu błędu medycznego przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się (albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć) o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 1 kodeksu cywilnego). Oba warunki muszą być spełnione łącznie. Przy szkodzie na osobie nie działa ogólny limit 10 lat od zdarzenia — termin nie może skończyć się wcześniej niż 3 lata od uzyskania tej wiedzy, nawet jeśli od zdarzenia minęło znacznie więcej czasu.
Co jednak istotne, zgodnie z art. 118 zd. 2 kodeksu cywilnego, jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, to koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 8 stycznia 2025 r. (sygn. akt I CSK 2104/24) wskazał, że wspomniany artykuł, który wydłuża termin przedawnienia ma również zastosowanie do terminów oznaczonych w przepisach szczególnych, a zatem także do art. 442¹ § 1 kodeksu cywilnego. Tak również stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 23 października 2025 r. (sygn. III CZP 21/25). Jeżeli zatem 3-letni termin rozpoczął bieg 15 lipca 2024 r., to nie upłynie 15 lipca 2027 r., ale 31 grudnia 2027 r.
„Dowiedzenie się o szkodzie” to nie chwila, gdy pacjent poczuł się gorzej, tylko moment, gdy uzyskał wiedzę, że pogorszenie zdrowia jest następstwem nieprawidłowego leczenia. W praktyce najczęściej bywa to: konsultacja u innego lekarza, który wskazuje na błąd; wynik badania ujawniający np. inne rozpoznanie, pozostawione ciało obce lub zakażenie. Ubezpieczyciele i placówki często podnoszą zarzut przedawnienia i przyjmują najwcześniejszą możliwą datę. Dlatego warto mieć dokumenty, które potwierdzają, kiedy pacjent dowiedział się o błędzie (np. wynik badania, wpis w dokumentacji z konsultacji lekarskiej).
Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku – a w sprawach medycznych w grę wchodzą m.in. narażenie pacjenta na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, nieumyślne spowodowanie śmierci czy ciężkiego uszczerbku – roszczenie przedawnia się z upływem 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa, bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie. Co ważne: sąd cywilny może samodzielnie ustalić, że czyn był przestępstwem, nawet jeśli nie było wyroku karnego ani śledztwa.
Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania przez nią pełnoletności. Jeżeli zatem poszkodowanym pacjentem było dziecko, to może dochodzić roszczeń co najmniej do 20. roku życia – niezależnie od tego, czy rodzice podjęli działania wcześniej. Roszczenia samych rodziców (własne zadośćuczynienie, koszty) przedawniają się według zasad ogólnych.
Wniosek o świadczenie kompensacyjne do Rzecznika Praw Pacjenta składa się w ciągu roku od dnia dowiedzenia się o zakażeniu, uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta – nie później niż 3 lata od zdarzenia. To termin krótszy niż w sprawie cywilnej; jego przekroczenie zamyka drogę w sprawie o wypłatę świadczenia kompensacyjnego, ale nie zamyka drogi sądowej.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie. Stan prawny: październik 2026. Zobacz też: Ograniczenie odpowiedzialności.
