Autor: Karolina Golachowska, radca prawny
Pacjent poszkodowany w szpitalu ma dziś dwie główne drogi: wniosek o świadczenie kompensacyjne do Rzecznika Praw Pacjenta albo wezwanie do zapłaty do placówki medycznej i jej ubezpieczyciela, a następnie (jeśli postępowanie przedsądowe byłoby nieskuteczne) pozew przeciwko placówce i jej ubezpieczycielowi. Wskazane ścieżki różnią się pod wieloma względami (w szczególności, jeśli chodzi o czas ich trwania i koszt). Wybór nie jest oczywisty i nie powinien być automatyczny – poniżej porównuję obie drogi w sześciu punktach, które w mojej praktyce decydują najczęściej.
Fundusz Kompensacyjny: decyzja Rzecznika co do zasady w ciągu 3 miesięcy od kompletnego wniosku (opinia Zespołu w 2 miesiące), choć w praktyce postępowanie może zająć więcej; z ewentualnym ponownym rozpatrzeniem sprawa zamyka się zwykle w kilkanaście miesięcy. Sąd: sprawy o błąd medyczny w pierwszej instancji trwają zazwyczaj kilka lat, a z apelacją średnio 5–8 lat. Powód jest prosty: sąd musi powołać biegłych, często z kilku specjalności, a każda opinia to miesiące oczekiwania i możliwe zarzuty stron.
Fundusz Kompensacyjny: stała opłata od wniosku (aktualnie 361 zł), zwracana przy przyznaniu świadczenia; brak kosztów biegłych po stronie pacjenta; brak ryzyka obciążenia kosztami procesu w przypadku przegranej. Sąd: opłata sądowa 5% wartości żądania, zaliczki na biegłych (kilka–kilkanaście tysięcy złotych), a w razie przegranej — ryzyko obciążenia kosztami procesu, w tym m.in. kosztami reprezentacji przeciwnika przez profesjonalnego pełnomocnika.
Fundusz Kompensacyjny: jedna kwota w ustawowych widełkach – obecnie do ok. 239 tys. zł dla pacjenta i do ok. 119 tys. zł dla każdej osoby bliskiej zmarłego. Sąd: bez górnej granicy; osobno zadośćuczynienie, odszkodowanie za wszystkie poniesione koszty, renta na przyszłość (płatna co miesiąc, nieraz przez dziesięciolecia), koszty przyszłego leczenia i odsetki za opóźnienie. W sprawach o najcięższych, trwałych skutkach – np. gdy u dziecka doszło do uszkodzenia mózgu na skutek niedotlenienia okołoporodowego, gdy pacjent jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji – suma świadczeń możliwych do uzyskania w sądzie może wielokrotnie przewyższać limit Funduszu Kompensacyjnego. W sprawach o umiarkowanych lub przemijających skutkach różnica bywa niewielka.
Fundusz Kompensacyjny: że skutku (zakażenia, uszczerbku, śmierci) z wysokim prawdopodobieństwem można było uniknąć przy leczeniu zgodnym z aktualną wiedzą medyczną – bez wskazywania winnej osoby. Ocenia to Zespół działający przy Rzeczniku na podstawie dokumentacji. Sąd: zaniedbanie (działanie niezgodne ze sztuką), szkodę i związek przyczynowy między nimi. Etap opiniowania w procesie sądowym trwa dłużej (czasem kilka lat) i bywa kosztowny (z reguły wynosi od kilku do kilkunastu tysięcy złotych).
Fundusz Kompensacyjny obejmuje wyłącznie zdarzenia w szpitalach, w ramach świadczeń finansowanych przez NFZ, od 6 września 2023 r. Poza nim są: leczenie ambulatoryjne, placówki prywatne poza NFZ, zdarzenia sprzed wejścia w życie przepisów (chyba, że pacjent dowiedział się o szkodzie dopiero po 6 września 2023 r.), a także sprawy, w których o to samo zdarzenie toczył lub toczy się proces o zapłatę lub uzyskano już rekompensatę.
Nie, złożenie wniosku o wypłatę świadczenia kompensacyjnego nie zamyka drogi sądowej. Zamyka ją dopiero przyjęcie świadczenia: wnioskodawca ma 30 dni od prawomocności decyzji na złożenie oświadczenia o przyjęciu świadczenia kompensacyjnego (lub o rezygnacji ze świadczenia), a przyjmując świadczenie, zrzeka się wszelkich roszczeń o odszkodowanie, rentę i zadośćuczynienie w zakresie szkód ujawnionych do dnia złożenia wniosku. Można więc złożyć wniosek, poznać ocenę Zespołu i wysokość świadczenia – i dopiero wtedy zdecydować czy przyjąć świadczenie i zrzec się dalszych roszczeń, czy odrzucić świadczenie i wystąpić na drogę sądową. W drugą stronę działa to inaczej: sprawa już skierowana do sądu wyklucza wniosek do Funduszu.
Zakażenie szpitalne wyleczone, bez trwałych następstw, zdarzenie po 6.09.2023 r. — Fundusz jest zwykle najlepszą drogą: szybko, bez wysokich kosztów, możliwość uzyskania satysfakcjonującej rekompensaty.
Trwały, ciężki uszczerbek (np. na skutek błędu okołoporodowego, uszkodzenia narządu) — limit Funduszu Kompensacyjnego jest zwykle zbyt niski wobec rozmiaru szkody i konieczności wystąpienia o rentę; z reguły najlepszą drogą jest postępowanie sądowe, ewentualnie wniosek do Funduszu Kompensacyjnego jako etap poprzedzający postępowanie sądowe w celu weryfikacji czy istnieją podstawy do formułowania roszczeń.
Zdarzenie w prywatnej klinice lub przychodni albo sprzed września 2023 r. lub upłynął termin na złożenie wniosku o wypłatę świadczenia kompensacyjnego — Fundusz Kompensacyjny nie wchodzi w grę; pozostaje skierowanie wezwania do zapłaty do placówki medycznej i jej ubezpieczyciela lub proces sądowy.
Zaczynam od dokumentacji i dat: czy sprawa w ogóle kwalifikuje się do postępowania o wypłatę świadczenia kompensacyjnego i czy terminy są zachowane. Potem szacuję, co realnie można uzyskać w sądzie w podobnych sprawach – z uwzględnieniem czasu, kosztów i ryzyka – i porównuję to z widełkami Funduszu. Wynik przedstawiam klientowi; decyzję podejmujemy razem.
Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych: czas trwania to kilka–kilkanaście miesięcy; brak wysokich kosztów, brak obowiązku wykazywania winy, ale limit kwotowy i dotyczy tylko zdarzeń na NFZ w szpitalu od 6.09.2023 r.
Sąd: czas trwania to kilka lat, wyższe koszty, ale brak limitów, jeśli chodzi o wysokość rekompensaty.
Wniosek do Funduszu nie zamyka drogi sądowej; zamyka go dopiero przyjęcie świadczenia kompensacyjnego. Postępowanie sądowe o zapłatę wyklucza natomiast skierowanie wniosku o wypłatę świadczenia z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie. Stan prawny: październik 2026 r. Zobacz też: Ograniczenie odpowiedzialności.
