Autor: Karolina Golachowska, radca prawny
Od 6 września 2023 r. pacjenci poszkodowani w szpitalach mają drogę, która omija wieloletni proces: świadczenie kompensacyjne z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, przyznawane przez Rzecznika Praw Pacjenta. Postępowanie trwa miesiące, nie lata, nie wymaga wykazywania winy konkretnego lekarza i nie wiąże się z kosztami procesu. Ma jednak granice: kwotowe, czasowe i przedmiotowe, o których trzeba wiedzieć, zanim złoży się wniosek. Poniżej zebrałam najważniejsze zasady w takiej kolejności, w jakiej pytają o nie pacjenci.
Świadczenie przysługuje, jeżeli w trakcie udzielania w szpitalu świadczeń finansowanych ze środków publicznych (NFZ) albo w ich efekcie, a także wskutek zaniechania doszło do: zakażenia biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta, i z wysokim prawdopodobieństwem można było tego uniknąć, gdyby świadczenie udzielono zgodnie z aktualną wiedzą medyczną lub zastosowano inną dostępną metodę diagnostyczną albo leczniczą.
Kluczowe są trzy elementy: szpital (postępowanie nie obejmuje przychodni, gabinetów ani komercyjnych klinik), finansowanie przez NFZ (leczenie prywatne jest poza Funduszem) oraz termin — rok od dnia, w którym pacjent dowiedział się o zakażeniu, uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta, ale nie później niż 3 lata od zdarzenia. Nie trzeba wskazywać winnej osoby: wystarczy, że skutku można było uniknąć, gdyby postąpiono zgodnie z aktualną wiedzą medyczną lub zastosowano inną metodę diagnostyczną lub leczniczą. To istotna różnica wobec procesu sądowego, w którym pacjent musi udowodnić zaniedbanie i jego związek ze szkodą.
Wniosek składa poszkodowany pacjent. Jeżeli pacjent zmarł, prawo do świadczenia mają jego osoby bliskie: krewni pierwszego stopnia (rodzice i dzieci), małżonek niepozostający w separacji, osoba przysposobiona lub przysposabiająca oraz osoba pozostająca z pacjentem we wspólnym pożyciu. Każda z osób bliskich składa własny wniosek i otrzymuje własne świadczenie. Wniosek można złożyć przez pełnomocnika (radcę prawnego lub adwokata), który prowadzi całe postępowanie w imieniu wnioskodawcy.
Wysokość świadczenia mieści się w widełkach ustawowych, corocznie waloryzowanych. Według stanu na dziś:
Konkretną kwotę ustala Rzecznik według zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Znaczenie mają m.in.: rodzaj i trwałość uszczerbku na zdrowiu, uciążliwość leczenia następstw, konieczność opieki innych osób, pogorszenie jakości życia, a przy śmierci pacjenta — wiek zmarłego i relacja z osobą bliską. Kwoty z górnej części widełek dotyczą najcięższych następstw: trwałej niepełnosprawności, ciężkiego uszkodzenia narządów, utraty samodzielności.
Warto to zestawić z procesem sądowym: sąd nie jest związany granicą kwotową i w sprawach o najcięższych skutkach (np. błędy okołoporodowe z trwałym uszkodzeniem mózgu dziecka) zasądza zadośćuczynienia i renty znacznie przekraczające limit Funduszu. W sprawach o umiarkowanych skutkach limit Funduszu często odpowiada temu, co realnie można uzyskać w sądzie, ale o kilka lat szybciej. Dlatego przed wnioskiem porównuję obie drogi w konkretnej sprawie.
Wniosek składa się w ciągu roku od dnia, w którym wnioskodawca dowiedział się o zakażeniu, uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta – nie później jednak niż w ciągu 3 lat od zdarzenia. Termin roczny biegnie od realnej wiedzy o skutku (np. od wyników badań), a nie zawsze od dnia pobytu w szpitalu. Ponieważ Rzecznik może ten moment oceniać inaczej niż pacjent, daty warto zweryfikować już na samym początku.
Wniosek można złożyć samodzielnie, ale są sytuacje, w których warto skorzystać z pomocy prawnika, m.in. gdy nie jest jasne, czy sprawa kwalifikuje się do Funduszu i czy nie lepsza będzie droga postępowania sądowego lub gdy proces leczenia był skomplikowany, dokumentacja medyczna jest obszerna i nie wiesz co powinieneś uwzględnić we wniosku. Pomagam pacjentom i ich rodzinom na każdym z tych etapów – od oceny sprawy, przez przygotowanie wniosku, po odwołanie od decyzji. Postępowanie jest pisemne, więc prowadzę je dla klientów z całej Polski.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie. Stan prawny: październik 2026 r. Zobacz też: Ograniczenie odpowiedzialności.
